I

1)

Bilindiği üzere, fikrî ve sınaî haklar, insanın fikrî çalışmalarıyla ortaya koyduğu ürünler üzerindeki çeşitli hak ve menfaatlerin korunması suretiyle fikrî emek ve çalışmaların teşvik edilmesi felsefesine dayanmakta olup, bu teşvik sayesinde kültür, sanat ve teknoloji alanında gelişme sağlanacağı gibi, üretimin ve piyasadaki rekabetin arttırılmasında, kültürel yaşamın geliştirilmesinde ve teknolojinin yaygınlaştırılmasında da sözü edilen hakların önemli bir rol oynayacağı şüphesizdir.

2)

Fikrî ürün üzerindeki hakların korunması temeline dayanan fikrî ve sınaî mülkiyet hukuku ise; fikrî ve sınaî hak sahibinin belirlenmesini, yetkilerini, bu hakların korunmasını ve bunların çeşitli hukukî işlemlere konu olmasını düzenlemektedir. Fikrî ürün üzerindeki hakların korunmasının temelinde, bunların insanın en doğal hakkı olması gerçeği yatmaktadır. Bundan dolayıdır ki, 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 27 nci maddesinin ikinci fıkrasında “herkes, vucuda getirdiği her türlü bilim, edebiyat ve sanat eserlerinden doğan manevi ve parayla ölçülebilir menfaatlerinin korunmasını isteme hakkına sahiptir” denilerek, fikrî ürün üzerindeki manevî ve malî hakların kişinin en temel insan hakları arasında yer aldığı vurgulanmıştır. Yine, 27 nci maddenin ilk fıkrasında “herkes toplumun kültürel faaliyetlerine katılmak, güzel sanatlardan haz almak, bilim alanındaki ilerleyişe katılmak ve bunlardan yararlanmak hakkına sahiptir” denilmek suretiyle de, kim tarafından meydana getirilmiş olursa olsun, fikrî ürün sahibinin hakları gibi, bireylerin bu ürünlerden yararlanma haklarının temel insan hakları arasında olduğu belirlenmiştir.

 Temel insan haklarından olan fikrî hakların korunması, bir ülkenin kültür ve sanat alanındaki gelişmesinin en önemli hukukî alt yapısını oluşturarak, yaratıcılığı teşvik etmektedir. Sınaî hakların tanınması ve korunması ise, bir yandan araştırma ve geliştirmenin teşviki ile teknik bilgilerin değerlendirilerek yaygınlaştırılmasını sağlarken, diğer yandan da teknoloji transferine zemin hazırlamaktadır. Bununla birlikte, günümüzde taklit teknolojisinin gelişmesi sonucunda, fikrî ve sınaî haklara konu ürünlerin taklit edilmesi hem çok kolay hem de çok ucuz olduğundan, etkin bir koruma hak sahipleri için hayatî önem arzetmektedir. Ayrıca etkili bir fikrî ve sınaî hak koruma sistemi, ülkelerin ekonomik büyümesine olumlu katkılar sağlamaktadır. Zira yabancı yatırımcılar, faaliyetleri açısından etkin yasal düzenlemelerin bulunduğu ülkelerle ticaret yapmayı veya bu ülkelere yatırım yapmayı tercih etmektedirler

Son yıllarda dünya ticaretindeki gelişmelere paralel olarak fikrî ve sınaî mülkiyet hukukunda da yaşanmakta olan büyük gelişmeler, fikrî ve sınaî hakları uluslararası ticaretin en önemli unsurlarından birisi haline getirdiğinden, fikrî ve sınaî hakların korunmasına uluslararası bir standart getirilmesi önem kazanmıştır. Bu bağlamda, 15 Nisan 1994 tarihinde Dünya Ticaret Örgütünü Kuran Anlaşmanın eki olarak TRIPs Anlaşması kabul edilmiştir. TRIPs, Ticaretle Bağlantılı Fikrî Mülkiyet Hakları Hakkında Anlaşma olup, uluslararası alanda fikrî ve sınaî hakların minimum seviyede korunmasını amaçlamaktadır. Türkiye’nin 1995 yılından bu yana taraf olduğu bu Anlaşmayla, taraf ülkeler fikrî ve sınaî hakların etkin bir şekilde korunması için gereğini yerine getireceklerini taahhüt etmişlerdir.

Diğer taraftan, Avrupa Birliği ile ilişkiler bağlamında; bir aday ülke olan Türkiye, Gümrük Birliğine ilişkin 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile fikrî ve sınaî haklarla ilgili mevzuatını Avrupa Topluluğu (AT) mevzuatına uyumlaştırma taahhüdü altına da girmiştir.

a)

b)

II

FİKRÎ VE SINAÎ HAKLARIN ETKİN KORUNMASI BAĞLAMINDA KURUMLAR ARASI İŞBİRLİĞİ VE DEVLETİN VERGİ KAYBININ ÖNLENMESİ

1)

	Kültür ve Turizm Bakanlığı,
	Türk Patent Enstitüsü,
	Adalet Bakanlığı ve
	Gümrük Müsteşarlığı olup,

	İçişleri Bakanlığı,
	Sanayi ve Ticaret Bakanlığı,
	Maliye Bakanlığı,
	Sağlık Bakanlığı,
	Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve
	Türk Standartları Enstitüsü’dür.

Ancak etkin bir koruma sağlanması ve fikrî ve sınaî hak korsanlığı ve taklitçiliği ile etkin mücadele edilebilmesi için söz konusu kurumların tek başlarına bu alanda faaliyette bulunmaları yeterli olmayıp, aralarında koordinasyon bulunması ve işbirliğine gidilmesi büyük önem arz etmektedir. Nitekim bu konuda kurumlar arası işbirliği çalışmaları da devam etmektedir.

2)

04.01.1961 tarih ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Vergiyi doğuran olayın kanunlarla yasak edilmiş bulunması, mükellefiyeti ve vergi sorumluluğunu kaldırmaz” şeklindeki 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası hükmünün, fikrî ve sınaî hak korsanlığı ve taklitçiliğine konu eylemin kanunlarla yasaklanmış olmasının, faillerinin vergi yükümlülüklerini ortadan kaldırmayacağını açıkça düzenlediği görülmektedir. Bunun yanı sıra, günümüzde suç ekonomisinde önemli bir yer tuttuğu görülen fikrî ve sınaî hak korsanlığı ve taklitçiliğinin pek çok pazarda söz konusu olabildiği; hukuka aykırı olarak işleyen böylesine muazzam bir pazarda ise Devletin çok büyük vergi (KDV, gelir vergisi gibi) kayıplarının ortaya çıktığı aşikardır. Bu nedenle fikrî ve sınaî hak korsanlığı ve taklitçiliğine karşı etkin bir korumanın sözü edilen ihlâller nedeniyle, Devletin uğradığı vergi kaybı da dahil tüm malî kayıplarını azaltacağı şüphesiz olup; bunu teminen fikrî ve sınaî hak korsanlığının ve taklitçiliğin tespiti hâlinde, Maliye Bakanlığına bağlı Defterdarlıkların “Gelir Müdürlükleri” ile işbirliğine gidilmesi zorunluluğu doğmuş bulunmaktadır.

3)

Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğünün doğrudan vergi kayıpları ile ilgili olan “kesinleşmiş fikrî ve sınaî hak ceza mahkemesi kararlarının”, Başsavcılıklar tarafından Defterdarlıkların “Gelir Müdürlüklerine” bildirilmesi durumunda vergisel yönden gerekli işlem yapılacağını belirten 24.12.2004 tarih ve 62090 sayılı yazıları ile bu hususta Bakanlığımızla yapılacak işbirliğine hazır oldukları anlaşılmaktadır.

Adalet Bakanı

Genelgenin imzalı metnine ulaşmak için...