Türkiye

İsveç ile bazı alanlarda ikili işbirliği öngören mutabakat zaptı 22 Ekim 2007 tarihinde imzalandı..

Türkiye’de İstinaf Mahkemelerinin Kurulmasının Desteklenmesi Eşleştirme Projesi çerçevesinde Hollanda ile birlikte proje ortağı olarak sorumluluk üstlenmiş bulunan İsveçli uzmanlar tarafından 2005 yılı Temmuz ayında, İsveç ile Türkiye arasında hukuk alanında ikili işbirliği yapılması gündeme getirilmiş ve bu öneri Bakanlık Makamınca prensip olarak olumlu karşılanmıştır. Bunun üzerine taraflar, 12.07.2005 tarihinde Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünde yaptıkları toplantıda, İsveç tarafının taslak bir proje önerisi sunması ve ikili işbirliği imkanlarının araştırılması konusunda anlaşmışlardır.

İsveç tarafının hazırladığı proje taslağının Bakanlığımıza iletilmesinin ardından 01.03.2006 tarihinde Müsteşarlık makamında Kjel Björnberg, Annika Sehlstedt ve Asa Toll’dan oluşan İsveç heyeti ile yapılan toplantıda, ikili işbirliği imkanlarını araştırmak üzere her iki tarafın çalışma grupları oluşturması, bu grupların yapacakları karşılıklı birer çalışma ziyaretinden sonra müşterek olarak Ankara’da yapacakları bir toplantı ile ikili işbirliğinin çerçevesinin belirlenmesi kararlaştırılmıştır.

Bu çerçevede, üç kişilik bir İsveç heyeti 16-18 Mayıs 2006 tarihlerinde, Türk mahkemelerinin uygulamalı çalışmaları hakkında bir bakış açısı ve günlük çalışma şartları hakkında fikir sahibi olmak üzere ülkemize bir çalışma ziyareti gerçekleştirmiş, Ankara ve Sincan adliyeleri ile Ankara Bölge İdare Mahkemesinde ve Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığında temas ve incelemelerde bulunmuştur.

Buna mukabil, Türk ve İsveç sistemleri arasında mukayese yapılabilmesi ve İsveç’teki işleyişin daha iyi anlaşılabilmesi için, Bakanlığımızdan Avrupa Birliği Genel Müdür Yardımcısı Mustafa Elçim, Teftiş Kurulu Başkan Yardımcısı Sefa Mermerci, Personel Genel Müdürlüğü Daire Başkanı Muharrem Ürgüp ve Ankara Hakimi Eyüp Sarıcalar’dan müteşekkil bir heyet de 20-24 Kasım 2006 tarihlerinde İsveç’e çalışma ziyareti gerçekleştirmiş ve bu kapsamda İsveç mahkemeleri ve İsveç Ulusal Mahkeme İdaresi’nde incelemelerde bulunmuştur.

Karşılıklı olarak gerçekleştirilen bu çalışma ziyaretlerinin ardından 6-7 Aralık 2006 tarihlerinde, Gazi Binası Teftiş Kurulu Başkanlığı toplantı salonunda “Mantıksal Çerçeve Atölye Çalışması” olarak adlandırılan bir ortak çalışma toplantısı düzenlenmiştir. Söz konusu toplantıda, İsveç Dışişleri Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren “Uluslararası İşbirliği Gelişim Ajansı” (SIDA)’nın 10 milyon İsveç Kronuna (yaklaşık 1,1 milyon €) ulaşacak olan maddi desteği ile hazırlanması ve yürütülmesi öngörülen projeler için uygun alanların ve konuların tespitine yönelik çalışmalarda bulunulmuştur.

İsveç ile muhtemel işbirliğine temel teşkil edecek alanların tespit edilmeye çalışıldığı bu iki günlük programın akabinde, 8 Aralık 2006 tarihinde Bakanlığımızdan Avrupa Birliği Genel Müdürü Ahmet Fırat, Strateji Geliştirme Başkanı Hüseyin Yıldırım, Avrupa Birliği Genel Müdür Yardımcısı Mustafa Elçim, Avrupa Birliği Genel Müdür Yardımcısı Mustafa Akkuş, Daire Başkanı Ali Bilen, Tetkik Hakimi Yavuz Aydın’ın ve İsveç heyetinin katılımıyla bir değerlendirme toplantısı yapılmıştır. Çalıştay süresince tespit edilen muhtemel işbirliği alanlarının, uygulanabilirlik ve öncelik açısından değerlendirilmesi ve uygun görülen başlıklar üzerinde fikir alışverişinde bulunulan sözkonusu toplantı neticesinde, Bakanlığımız üst düzey yetkililerince de uygun görülmüş bulunan şu konularda Eylül 2007- Aralık 2009 zaman aralığını kapsayacak şekilde işbirliği yapılabileceği hususunda mutabık kalınmıştır:

İdarî yargıda mevcut yapının revize edilerek istinaf sisteminin kurulması ve bölge idare mahkemelerine istinaf fonksiyonu verilmesi,

Kalem personeli ile hakim arasında bir seviyede çalışmak ve hakimlere yardımcı olmak üzere, hukuk fakültesi ya da Adalet Yüksek Okulu mezunlarından oluşan bir kadro türü ihdası ve bunların eğitimi,

Hakim ve Cumhuriyet Savcılarına, zaman yönetimi, büro yönetimi, motivasyon ve günlük çalışma idaresi konusunda eğitim verilmesi ile bir eğitici havuzu oluşturulması ve bunun için eğiticilerin eğitimi konusunda destek sağlanması,

Yargıya Güvenin Artırılması başlığı altında, yargı ile medya ilişkileri konusunda Hollanda’nın tecrübelerinden de istifade imkanlarını kullanarak eğitim verilmesini de kapsayacak çalışmalar,

İstinaf Mahkemelerinin faaliyete geçmelerini müteakip, uzun vadeli bir perspektifte, işleyişin çeşitli safhalarında çıkması muhtemel ihtiyaçları da kapsayacak şekilde eğitim programları düzenlenmesi.

MUHTEMEL İŞBİRLİĞİ KONULARININ AVRUPA BİRLİĞİ’NE TAM ÜYELİK ÇALIŞMALARI AÇISINDAN ÖNEMİ

Bölge İdare Mahkemesi sisteminin revize edilerek İdari Yargı İstinaf Mahkemeleri kurulması:

İdari Yargı siteminde de adli yargıya paralel olarak yoğun iş yükü problemi nedeniyle yargılama sürecinin uzunluğu önemli bir problem olarak gözükmektedir. Mevcut bölge idare mahkemelerinin kısmen istinaf yetkisi bulunmasına rağmen bunun çok sınırlı bir alanda olduğu bir gerçektir. Yapılacak yasal değişiklikle bölge idare mahkemelerinin istinaf yetkisinin genişletilmesi ve Danıştay’ın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların büyük bir kısmının idare mahkemelerine devredilmesi, Danıştay’ın iş yükünü azaltacak ve Danıştay’ı asli fonksiyonu olan içtihat mahkemesi özelliğine kavuşturacaktır. Zira, 1972 yılından bu yana üç dereceli idari yargı sisteminin uygulandığı İsveç’te Danıştay önündeki dosya sayısı oldukça sınırlı olduğu için uzun süredir gerçek anlamda bir içtihat mahkemesi olan İsveç Danıştayı’nın tecrübelerinden faydalanmakta fayda mülahaza edilmektedir.

Öte yandan, bu değişiklik, halihazırda bölge idare mahkemelerinin teşkilatlarının mevcut olması ve hakimlerin görev yapıyor olmaları nedeniyle ekonomik ve insan kaynakları açısından adli yargı istinaf mahkemelerinin kurulmasındaki zorlukları getirmeyecek sadece yasal değişiklik ve eğitim çalışmalarının sağlanması bu idari yargı reformunu başarıyla gerçekleştirmemizi sağlayacaktır. Adli yargıdaki reform çalışmalarına paralel olarak idari yargıda İsveç’le ikili işbirliği çerçevesinde idari yargıda yapılacak bu çalışmalar yargı alanındaki AB yükümlülüklerimizin yerine getirilmesi ve yargının etkinlik, sürat ve verimliliğinin artırılması açısından çok büyük önem taşımaktadır. Bu açıdan, sözkonusu değişiklikle, bir yandan AB yetki alanındaki birincil ve ikincil mevzuatın doğru uygulanması sağlanırken; diğer yandan, idari uygulamada güçlü içtihatlara dayalı bir birlik sağlanacaktır. Yaklaşık 140 yıl önceki Fransız uygulamasından uyarlanan mevcut idari yargı sistemimiz bu şekilde, AB üyelik yükümlülükleri bağlamında yaşanan çağdaş gelişmeler doğrultusunda şekillenmiş bulunan İsveç idari yargı tecrübesinden yararlanılarak daha etkin ve verimli bir hal alabilecektir.

Kalem personeli ile hakim arasında bir seviyede çalışmak ve hakimlere yardımcı olmak üzere, hukuk fakültesi ya da Adalet Yüksek Okulu mezunlarından oluşan bir kadro türü ihdası ve bunların eğitimi:

Kalem personeli ile hakim arasında bir köprü görevi görecek olan bu kadronun, bir dosyanın aşamalarının kanuna hukuka uygun olarak sürdürülmesi ve zamanaşımı sürelerinin kaçırılmamasından sorumlu olmak yanında, yargılamanın değişik aşamalarında dosyanın özetini hazırlamak ve araştırılması gereken hususları takip etmek; karar aşamasında gerekçeli karar taslağı hazırlamak gibi hukuksal asistanlık görevleri üstlenmesi öngörülmektedir.

İsveç’in yanı sıra Hollanda’da da uygulaması bulunan ve bu ülkelerde yargının hızlı işlemesini temine ek olarak işlevsellik, adli ve idarî kapasite alanlarında da önemli derecede olumlu etkisi kabul edilen bu konunun, AB Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Ulusal Programın “Öncelik 24.14: Yargının İşlevselliği ve Kapasitesinin Artırılması Suretiyle Etkin Bir Yargı Sisteminin Tesis Edilmesi” başlığı altında öngörülen sonuçlara ulaşma açısından ülkemiz için de aynı derecede olumlu etki doğuracağı düşünülmektedir.

Benzer şekilde, 23 Ocak 2006 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesi’nde de Türk Yargısının kurumsal kapasitesinin desteklenmesi suretiyle etkililiğinin güçlendirilmesi gerekliliğine önemle işaret edilmiştir.

Avrupa Birliği Komisyonu tarafından yayınlanan 2006 yılı Türkiye İlerleme Raporu içeriğinde de daha önceki yıllarda olduğu gibi vurgulanan, idarî görevlerin hâkimlerden alınarak yeterince eğitimli idarî personele verilmesine özen gösterilmesi gereği de bu kadro vasıtasıyla yerine getirilmiş olacaktır.

Hakim ve Cumhuriyet Savcılarına, zaman yönetimi, büro yönetimi, motivasyon ve günlük çalışma idaresi konusunda eğitim verilmesi ile bir eğitici havuzu oluşturulması ve bunun için eğiticilerin eğitimi konusunda destek sağlanması,:

Sistem değişikliği ve yeni bir organizasyonel yapıya gidilmesinin, devamlı eğitimi gerekli kılmasından dolayı, eğitimin, planlama ve organizasyon başlıklarından ayrı düşünülemeyeceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bu açıdan, Hakim ve Cumhuriyet Savcılarına zaman yönetimi, büro yönetimi, motivasyon ve günlük çalışma idaresi konusunda eğitim verilmesi ile bu eğitimlerde kullanılmak üzere eğitici havuzu oluşturulması ve bunun için eğiticilerin eğitimi hususları, yargının işlevselliğinin güçlendirilmesi ve adli kapasitenin geliştirilmesi amacına yönelik olarak gerçekleştirilecek planlanan eğitim faaliyetleri ve bu bağlamda yürütülen diğer faaliyetler kapsamında, AB Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Ulusal Program öncelikleri ve Katılım Ortaklığı Belgesi içeriği ile uyum arz etmektedir. Bununla birlikte, sözkonusu eğitim faaliyetleri ile, Avrupa Birliği Komisyonu tarafından yayınlanan 2006 yılı Türkiye İlerleme Raporu içeriğinde de daha önceki yıllarda olduğu gibi ele alınan ‘Yargının Profesyonelliği ve Etkinliği’nin geliştirilmesinde de önemli adımlar atılabileceği düşünülmektedir.

Yargıya Güvenin Artırılması başlığı altında, yargı ile medya ilişkileri konusunda Hollanda’nın tecrübelerinden de istifade imkanlarını kullanarak eğitim verilmesini de kapsayacak çalışmalar:

Yargı ile yazılı ve görsel basın arasındaki ilişkilerin geliştirilip yargıya güvenin sağlam bir zemine oturtulması suretiyle yargıya güvenin tesisi ve güçlendirilmesinin hedeflendiği bu muhtemel çalışma ile, medya tarafından olayların kamuoyuna zaman zaman talihsiz bir şekilde yansıtılması ile ortaya çıkan olumsuzlukların yargıya güvenle ilgili bir problem halini almasının önlenmesi hedeflenmektedir. Bunun yanında, hakimlerin medya ile ilişkilerini düzenleme konusunda bilgi sahibi olmaları ve buna ilişkin bir ‘Basın Sözcülüğü’ oluşturulması alternatifi de değerlendirilerek halkın bazı adlî olaylar hakkında doğru bilgilendirilmesi temin edilebilecektir. Böylelikle, Ulusal Program, Katılım Ortaklığı Belgesi ve AB Komisyonu tarafından her yıl hazırlanan Türkiye İlerleme Raporu içeriklerinde defaatle hukuk devletinin vazgeçilmez unsurları olarak kabul edilen ‘Yargının Güvenilirliği, Adilliği ve Etkinliği’ kavramları güçlendirilecektir.

İstinaf Mahkemelerinin faaliyete geçmelerini müteakip, uzun vadeli bir perspektifte, işleyişin çeşitli safhalarında çıkması muhtemel ihtiyaçları da kapsayacak şekilde eğitim programları düzenlenmesi.

AB ile ilişkilerimiz açısından istinaf mahkemelerinin kurulması ve etkin ve verimli bir şekilde çalışmasının sağlanması ve içtihat birliği oluşturulması bu mahkemeler kurulmadan önceki eğitimler yanında mahkemeler kurulduktan sonra da yoğun bir şekilde eğitim çalışmaların devam ettirilmesine bağlı olduğu için İsveç ile ikili işbirliği çerçevesinde bu eğitim faaliyetlerinin planlanması, mahkemelerin işleyişin sıkı bir şekilde izlenmesi ve mevcut mevzuat açısından yeni kurulacak mahkemelerin çalışmasını tıkayan problemler ortaya çıkması durumunda bu konuda hızla mevzuat değişikliğinin sağlanması ve gerekli diğer tedbirlerin alınması yargı siteminin etkin işleyişi açısından önem arz etmektedir.